Không ít chủ doanh nghiệp nhầm lẫn giữa hành vi “khai sai dẫn đến thiếu thuế” và “trốn thuế”, trong khi hai hành vi này bị xử phạt ở mức hoàn toàn khác nhau. Theo Điều 17 Nghị định 125/2020/NĐ-CP, mức phạt trốn thuế 2026 có thể lên tới 3 lần số tiền thuế đã trốn, cao hơn nhiều so với khai sai thông thường.

Phân biệt hành vi trốn thuế và khai sai dẫn đến thiếu thuế

Đây là điểm doanh nghiệp dễ nhầm lẫn nhất khi bị cơ quan thuế kiểm tra. Khai sai dẫn đến thiếu số tiền thuế phải nộp (Điều 16 Nghị định 125/2020/NĐ-CP) là lỗi tính toán, áp dụng sai căn cứ tính thuế nhưng vẫn ghi chép đầy đủ giao dịch trong sổ sách, bị phạt 20% trên số tiền thuế thiếu.

Trốn thuế (Điều 17) nghiêm trọng hơn: doanh nghiệp có hành vi cố ý không kê khai, không ghi chép giao dịch phát sinh, sử dụng hóa đơn chứng từ không hợp pháp, hoặc lập hóa đơn sai giá trị nhằm giảm số thuế phải nộp. Ranh giới giữa hai hành vi thường nằm ở việc có hay không dấu hiệu cố ý che giấu doanh thu, giao dịch thực tế.

Các mức phạt trốn thuế 2026 theo tình tiết cụ thể

Mức phạt trốn thuế 2026 được chia theo tình tiết tăng nặng, giảm nhẹ, căn cứ Điều 17 Nghị định 125/2020/NĐ-CP:

1. Có tình tiết giảm nhẹ: phạt bằng đúng số tiền thuế đã trốn, đây là mức phạt thấp nhất áp dụng khi có ít nhất một tình tiết giảm nhẹ theo quy định xử phạt vi phạm hành chính.
2. Không có tình tiết tăng nặng hoặc giảm nhẹ: phạt bằng 1,5 lần số tiền thuế đã trốn, đây là mức phạt phổ biến nhất khi không có yếu tố đặc biệt nào được xem xét.
3. Có 1 tình tiết tăng nặng: phạt bằng 2 lần số tiền thuế đã trốn.
4. Có 2 tình tiết tăng nặng: phạt bằng 2,5 lần số tiền thuế đã trốn.
5. Có từ 3 tình tiết tăng nặng trở lên: phạt bằng 3 lần số tiền thuế đã trốn, đây là mức phạt nặng nhất trong khung xử phạt hành vi trốn thuế.

Các hành vi cụ thể bị xem là trốn thuế bao gồm: không nộp hồ sơ đăng ký thuế, không nộp hồ sơ khai thuế; không ghi chép trong sổ kế toán các khoản thu liên quan đến việc xác định số tiền thuế phải nộp; lập hóa đơn sai về giá trị, số lượng hàng hóa dịch vụ; sử dụng hóa đơn, chứng từ không hợp pháp để giảm số thuế phải nộp hoặc tăng số thuế được hoàn.

Biện pháp khắc phục hậu quả kèm theo mức phạt trốn thuế

Ngoài mức phạt tính theo số lần số tiền thuế trốn, doanh nghiệp vi phạm còn buộc phải thực hiện các biện pháp khắc phục:

1. Nộp đủ số tiền thuế đã trốn vào ngân sách nhà nước: đây là khoản bắt buộc phải hoàn trả, không phụ thuộc vào mức phạt hành chính đã áp dụng.
2. Nộp tiền chậm nộp tính trên số thuế trốn: tính từ thời điểm phát sinh nghĩa vụ thuế đến khi thực nộp, theo mức lãi suất chậm nộp hiện hành.
3. Điều chỉnh lại số lỗ được chuyển, số thuế GTGT đầu vào được khấu trừ (nếu có): để phản ánh đúng nghĩa vụ thuế thực tế sau khi bị phát hiện vi phạm.

Trường hợp hành vi trốn thuế đã quá thời hiệu xử phạt vi phạm hành chính, doanh nghiệp không bị phạt tiền theo các mức trên nhưng vẫn phải nộp đủ số tiền thuế còn thiếu cùng tiền chậm nộp tương ứng, không được miễn trừ nghĩa vụ nộp thuế gốc.