Nhiều chủ hộ kinh doanh vẫn nghĩ BHXH chỉ dành cho người làm công ăn lương, cho đến khi nhận được thông báo phải tham gia bắt buộc từ đầu năm 2026. Theo Nghị định 158/2025/NĐ-CP, bảo hiểm xã hội bắt buộc chủ hộ kinh doanh 2026 chính thức áp dụng cho toàn bộ chủ hộ có đăng ký kinh doanh.

Vì sao chủ hộ kinh doanh phải đóng BHXH bắt buộc từ 2026?

Luật Bảo hiểm xã hội 2024 (Luật số 41/2024/QH15) lần đầu tiên đưa chủ hộ kinh doanh có đăng ký kinh doanh vào nhóm đối tượng tham gia BHXH bắt buộc, thay vì chỉ tham gia tự nguyện như trước đây. Nghị định 158/2025/NĐ-CP hướng dẫn chi tiết quy định này, phân biệt theo phương pháp nộp thuế: chủ hộ nộp thuế theo phương pháp kê khai bắt buộc tham gia từ 01/7/2025, còn chủ hộ nộp thuế khoán bắt buộc tham gia từ 01/7/2029.

Tuy nhiên, do từ 01/01/2026 toàn bộ hộ kinh doanh đã bãi bỏ thuế khoán, chuyển sang tự kê khai theo doanh thu thực tế (theo Nghị quyết 198/2025/QH15 và Nghị định 141/2026/NĐ-CP), mốc áp dụng thực tế cho hầu hết chủ hộ kinh doanh trở thành 01/01/2026, sớm hơn 3 năm so với lộ trình ban đầu dành cho nhóm nộp thuế khoán.

Mức đóng bảo hiểm xã hội bắt buộc chủ hộ kinh doanh 2026

Theo Điều 33 Luật Bảo hiểm xã hội 2024, tổng tỷ lệ đóng của chủ hộ kinh doanh là 29,5% tiền lương làm căn cứ đóng, chia thành ba quỹ:

1. Quỹ hưu trí, tử tuất: 22% tiền lương làm căn cứ đóng.
2. Quỹ ốm đau, thai sản: 3% tiền lương làm căn cứ đóng.
3. Bảo hiểm y tế: 4,5% tiền lương làm căn cứ đóng.

Chủ hộ kinh doanh được tự chọn mức tiền lương làm căn cứ đóng, dao động từ mức tham chiếu tối thiểu (2.340.000 đồng/tháng) đến tối đa 20 lần mức tham chiếu (46.800.000 đồng/tháng), tương ứng mức đóng thực tế từ khoảng 690.300 đến 13.806.000 đồng/tháng. Sau tối thiểu 12 tháng tham gia, chủ hộ được quyền đăng ký lại mức tiền lương làm căn cứ đóng.

Quyền lợi chủ hộ kinh doanh được hưởng khi đóng BHXH bắt buộc

Khi tham gia đầy đủ, chủ hộ kinh doanh được hưởng các chế độ tương tự người lao động làm công ăn lương, bao gồm:

1. Chế độ ốm đau: được hưởng trợ cấp khi phải nghỉ việc điều trị bệnh, có xác nhận của cơ sở khám chữa bệnh theo quy định.
2. Chế độ thai sản: áp dụng cho chủ hộ kinh doanh là lao động nữ sinh con, hoặc chủ hộ có vợ sinh con theo điều kiện quy định.
3. Chế độ hưu trí, tử tuất: tích lũy thời gian đóng để hưởng lương hưu khi đủ tuổi, hoặc thân nhân được hưởng trợ cấp tử tuất nếu chủ hộ qua đời.
4. Bảo hiểm y tế: được khám chữa bệnh theo chế độ BHYT trong suốt thời gian tham gia.

Đây là điểm khác biệt lớn so với trước đây, khi chủ hộ kinh doanh chỉ có thể tham gia BHXH tự nguyện với phạm vi quyền lợi hẹp hơn (không có chế độ ốm đau, thai sản).

So sánh BHXH bắt buộc và BHXH tự nguyện đối với chủ hộ kinh doanh

Trước khi có quy định mới, chủ hộ kinh doanh chỉ có lựa chọn tham gia BHXH tự nguyện, với phạm vi quyền lợi hạn chế hơn nhiều so với BHXH bắt buộc hiện nay.

BHXH tự nguyện chỉ có hai chế độ là hưu trí và tử tuất, không bao gồm ốm đau, thai sản; người tham gia cũng không được cấp thẻ BHYT kèm theo mà phải mua riêng. Trong khi đó, BHXH bắt buộc theo Nghị định 158/2025/NĐ-CP cho chủ hộ kinh doanh bao gồm đầy đủ bốn nhóm quyền lợi: ốm đau, thai sản, hưu trí, tử tuất, cùng với bảo hiểm y tế được tính gộp trong mức đóng 29,5%.

Về mức đóng, BHXH tự nguyện trước đây thường thấp hơn vì chỉ đóng cho hai quỹ hưu trí, tử tuất (22%), không bao gồm phần ốm đau, thai sản và BHYT. Vì vậy, dù mức đóng BHXH bắt buộc cao hơn, chủ hộ kinh doanh nhận lại phạm vi bảo vệ rộng hơn đáng kể, đặc biệt hữu ích với chủ hộ là lao động nữ trong độ tuổi sinh đẻ hoặc có sức khỏe không ổn định.

Chủ hộ kinh doanh cần chuẩn bị gì để tham gia đúng quy định?

Để tránh bị truy thu, chậm đóng khi cơ quan BHXH rà soát, chủ hộ kinh doanh nên chủ động:

1. Xác định đúng thời điểm bắt buộc tham gia của hộ mình: đối chiếu phương pháp kê khai thuế hiện tại để biết mốc áp dụng chính xác, tránh nhầm với lộ trình dành cho nhóm nộp thuế khoán trước đây.
2. Lựa chọn mức tiền lương làm căn cứ đóng phù hợp với dòng tiền: cân đối giữa mức đóng hằng tháng và quyền lợi hưởng sau này, đặc biệt là mức lương hưu tương lai.
3. Đăng ký tham gia tại cơ quan BHXH nơi hộ kinh doanh đặt trụ sở: chuẩn bị giấy chứng nhận đăng ký hộ kinh doanh và giấy tờ tùy thân để hoàn tất thủ tục đăng ký.

Câu hỏi thường gặp về bảo hiểm xã hội bắt buộc chủ hộ kinh doanh 2026

Chủ hộ kinh doanh đã tham gia BHXH tự nguyện trước đó có phải chuyển sang bắt buộc không? Có, nếu hộ kinh doanh thuộc diện phải tham gia BHXH bắt buộc theo quy định mới thì phải chuyển đổi hình thức tham gia, không được tiếp tục đóng theo diện tự nguyện.

Hộ kinh doanh có nhiều thành viên, ai là người phải đóng BHXH bắt buộc? Nghĩa vụ tham gia BHXH bắt buộc áp dụng cho chủ hộ kinh doanh đứng tên trên giấy chứng nhận đăng ký hộ kinh doanh, không áp dụng bắt buộc cho các thành viên khác trong hộ trừ khi họ có hợp đồng lao động riêng.

Không đóng BHXH bắt buộc đúng hạn có bị xử lý gì không? Chủ hộ kinh doanh thuộc diện bắt buộc mà không tham gia hoặc chậm đóng có thể bị truy thu số tiền phải đóng cùng tiền lãi chậm đóng theo quy định về BHXH bắt buộc, tương tự các đối tượng bắt buộc khác.

Kế toán ULTRA đồng hành cùng chủ hộ kinh doanh tham gia BHXH đúng quy định

Với kinh nghiệm tư vấn thuế và bảo hiểm cho nhiều hộ kinh doanh, Kế toán ULTRA giúp chủ hộ xác định đúng thời điểm, mức đóng phù hợp và hỗ trợ hoàn thiện thủ tục đăng ký tham gia BHXH bắt buộc.

Liên hệ Zalo/hotline 079 332 6006 để ULTRA tư vấn miễn phí mức đóng BHXH phù hợp với tình hình kinh doanh của bạn. Xem thêm hộ kinh doanh miễn thuế dưới 1 tỷ đồng và hộ kinh doanh chuyển đổi lên doanh nghiệp trên ketoanultra.com.