Doanh nghiệp có giao dịch xuyên biên giới thường lo ngại một khoản thu nhập bị đánh thuế cả ở Việt Nam và ở nước đối tác, làm tăng chi phí thuế ngoài dự tính. Thông tư 95/2026/TT-BTC, có hiệu lực từ 01/7/2026, hướng dẫn chi tiết cách áp dụng hiệp định tránh đánh thuế hai lần 2026, giúp doanh nghiệp chủ động hơn trong quản trị rủi ro thuế quốc tế.

Hiệp định tránh đánh thuế hai lần là gì và vì sao doanh nghiệp cần quan tâm?

Việt Nam đã ký hiệp định tránh đánh thuế hai lần với nhiều quốc gia, vùng lãnh thổ, nhằm tránh tình trạng một khoản thu nhập bị đánh thuế trùng ở cả hai nơi. Thông tư 95/2026/TT-BTC tập trung hướng dẫn 5 nhóm nội dung: thực hiện hiệp định tránh đánh thuế hai lần; thủ tục thỏa thuận song phương (MAP); cơ chế thỏa thuận trước về phương pháp xác định giá tính thuế (APA); trao đổi thông tin thuế; và hỗ trợ thu thuế giữa Việt Nam với bên ký kết.

Đối tượng áp dụng hiệp định tránh đánh thuế hai lần 2026

Theo Thông tư 95/2026/TT-BTC, đối tượng được áp dụng hiệp định gồm hai nhóm chính, xác định theo tiêu chí cư trú:

1. Đối tượng cư trú của Việt Nam: cá nhân cư trú theo quy định pháp luật Việt Nam, công ty và tổ chức đăng ký hoạt động tại Việt Nam, cùng nhà nước hoặc chính quyền địa phương khi hiệp định có quy định liên quan.
2. Đối tượng cư trú của bên ký kết: cá nhân có nhà ở, nơi cư trú tại bên ký kết hoặc các tiêu thức tương tự; công ty có trụ sở điều hành, trụ sở đăng ký hoặc được thành lập tại bên ký kết đó.
3. Doanh nghiệp có giao dịch liên kết đề nghị áp dụng APA: doanh nghiệp muốn xác định trước phương pháp tính giá cho giao dịch với các bên liên kết ở nước ngoài, tránh tranh chấp về sau.
4. Doanh nghiệp nước ngoài cung cấp hàng hóa, dịch vụ tại Việt Nam: khi phát sinh nghĩa vụ thuế tại Việt Nam nhưng đã nộp thuế tương ứng tại nước cư trú theo hiệp định.

Trường hợp một cá nhân được xác định là đối tượng cư trú của cả hai nước theo pháp luật nội địa mỗi bên, Thông tư 95/2026/TT-BTC quy định thứ tự ưu tiên xét: có nhà ở thường trú tại Việt Nam; nếu có nhà ở thường trú ở cả hai nơi thì xét quan hệ kinh tế, cá nhân chặt chẽ hơn ở đâu; tiếp theo là nơi có mặt thường xuyên hơn; cuối cùng mới xét đến quốc tịch.

MAP và APA: hai cơ chế doanh nghiệp nên chủ động sử dụng

Theo hướng dẫn của Thông tư 95/2026/TT-BTC, MAP (thủ tục thỏa thuận song phương) là kênh xử lý khi cùng một khoản thu nhập có nguy cơ bị đánh thuế tại hai quốc gia do cách hiểu hoặc cách đánh thuế khác nhau về cùng một giao dịch giữa cơ quan thuế hai nước. Trong khi đó, APA (thỏa thuận trước về phương pháp xác định giá tính thuế) giúp doanh nghiệp có giao dịch liên kết xác định trước phương pháp tính giá, loại bỏ tranh luận phát sinh sau này cho các giao dịch kéo dài nhiều năm.

1. Nên sử dụng MAP, APA sớm, không chờ đến khi tranh chấp phát sinh: việc chủ động đăng ký APA trước khi thực hiện giao dịch liên kết giúp doanh nghiệp có sự chắc chắn về phương pháp định giá ngay từ đầu.
2. MAP phù hợp khi đã phát sinh tình huống đánh thuế không thống nhất: áp dụng khi doanh nghiệp nhận thấy một khoản thu nhập có khả năng hoặc đã bị đánh thuế ở cả Việt Nam và nước đối tác.
3. Cả hai cơ chế đều cần hồ sơ, thông tin giao dịch minh bạch: doanh nghiệp cần chuẩn bị đầy đủ hợp đồng, chứng từ giao dịch liên kết hoặc giao dịch xuyên biên giới liên quan để cơ quan thuế hai bên có cơ sở xem xét.

Doanh nghiệp SME có giao dịch với đối tác nước ngoài cần lưu ý gì?

Không chỉ các tập đoàn lớn, nhiều doanh nghiệp nhỏ và vừa hiện nay cũng có giao dịch xuất khẩu, nhập khẩu, hoặc thuê chuyên gia, dịch vụ từ nước ngoài, nên vẫn có thể liên quan đến hiệp định tránh đánh thuế hai lần:

1. Kiểm tra Việt Nam đã ký hiệp định với quốc gia đối tác chưa: trước khi ký hợp đồng hoặc thực hiện thanh toán quốc tế, xác định xem có hiệp định tránh đánh thuế hai lần áp dụng cho giao dịch đó không.
2. Lưu giữ giấy chứng nhận cư trú thuế của đối tác nước ngoài: đây là chứng từ quan trọng để chứng minh đối tác thuộc đối tượng được áp dụng hiệp định khi khấu trừ thuế nhà thầu nước ngoài.
3. Không tự ý áp dụng ưu đãi thuế theo hiệp định nếu chưa chắc chắn: nên tham khảo đơn vị tư vấn thuế trước khi áp dụng, tránh bị truy thu do áp dụng sai đối tượng hoặc sai tỷ lệ thuế theo hiệp định.

Câu hỏi thường gặp về hiệp định tránh đánh thuế hai lần 2026

Doanh nghiệp nhỏ có giao dịch một lần với đối tác nước ngoài có cần làm hồ sơ APA không? Không bắt buộc, APA thường phù hợp với giao dịch liên kết lặp lại, kéo dài nhiều năm; giao dịch phát sinh một lần có thể áp dụng trực tiếp quy định hiệp định mà không cần đăng ký APA riêng.

Đối tác nước ngoài không cung cấp giấy chứng nhận cư trú thuế thì có được áp dụng hiệp định không? Không, thiếu giấy chứng nhận cư trú thuế hợp lệ, doanh nghiệp Việt Nam khó có căn cứ áp dụng ưu đãi theo hiệp định, thường phải khấu trừ thuế theo mức thông thường trong nước.

MAP có giúp doanh nghiệp tránh hoàn toàn việc bị đánh thuế hai lần không? MAP là kênh thương lượng giữa cơ quan thuế hai nước để đạt được cách xử lý thống nhất, không đảm bảo tuyệt đối loại bỏ hoàn toàn rủi ro nhưng là cơ chế chính thức và hiệu quả nhất hiện có để xử lý tình huống này.

Tổng kết 

Tóm lại, hiệp định tránh đánh thuế hai lần 2026 không chỉ là công cụ pháp lý dành cho các tập đoàn đa quốc gia, mà còn có thể áp dụng cho bất kỳ doanh nghiệp nào có giao dịch, đối tác hoặc thu nhập liên quan đến nước ngoài. Việc chủ động tìm hiểu và áp dụng đúng ngay từ đầu giúp doanh nghiệp tránh được tình huống bị đánh thuế trùng, đồng thời tận dụng được các cơ chế hỗ trợ như MAP, APA khi cần thiết.

Kế toán ULTRA đồng hành cùng doanh nghiệp có giao dịch quốc tế áp dụng đúng hiệp định thuế

Với kinh nghiệm tư vấn cho doanh nghiệp có hoạt động xuất nhập khẩu, thuê dịch vụ nước ngoài, Kế toán ULTRA giúp xác định đúng đối tượng áp dụng hiệp định tránh đánh thuế hai lần, chuẩn bị hồ sơ chứng từ phù hợp.

Liên hệ Zalo/hotline 079 332 6006 để ULTRA tư vấn miễn phí giao dịch quốc tế của doanh nghiệp bạn có thuộc diện áp dụng hiệp định thuế không. Xem thêm hoàn thuế GTGT hàng xuất khẩu 2026 và mức phạt chậm đóng, trốn đóng bảo hiểm xã hội 2026 trên ketoanultra.com.